terug naar startpagina home  sitemap  organisatie  contact  vraag
- MilieuAdviesWinkel -
- Bouwen en wonen -
 Duurzaam bouwen
 Welke vragen eerst?
 Bouwtips
 Materialen en constructie
 Rond jouw huis
 Bouwblogs
 Wonen
 (Ver)bouwadvies
- Duurzame artikelen -
- Mobiliteit -
- Afval -
- Voeding -
- Tuin -
- Luiers en textiel -
- Ethisch bankieren -
- WisselStroom -
- Links -
Zoeken

De MilieuAdviesWinkel is een project van het
Gents MilieuFront Klik hier voor meer informatie
Bouwen en wonen > Duurzaam bouwen > Bouwblogs > stroboog-blog

 

Het STROBOOG project

 

« Samen ontwikkelen op de werf van duurzame ideeën »

Je bent geïnteresseerd in vernieuwing van ecologische bouw en wil daar ook toe bijdragen voor het milieu, wil er meer over weten, vindt het leuk om samen op een werf te staan.

Vind je het een fantastisch idee om creativiteit en amusement te beleven in het hartje van de Ardennen… 

 dan is het stroboog project iets voor jou.

Het stroboogproject is de bouw van een huis (een stroleemgewelf) waar verschillende vernieuwende, goedkope, ecologische,“down to earth”  en eenvoudige technieken worden toegepast en waar jij naar toe kunt komen om de vernieuwing een steuntje in de rug te geven.

Het project wil aantonen dat de natuur rond ons het meeste geeft van wat we nodig hebben om een ecologisch en economisch huis te hebben en dat het gebruik van deze materialen eenvoudig is.

We hebben geen grote hoeveelheden materialen (bulk) nodig die ver getransporteerd moeten worden over autostrades met vrachtwagens, materialen die gebrand moeten worden in ovens (cement, baksteen) en andere vervuilende fabrieksmaterialen. De kern van een ecologisch en economisch huis bevindt zich in onze omgeving tot onder onze voeten (grond). Er is wel kennis nodig om de materialen die de natuur geeft op de juiste plaatst en manier te gebruiken en daar vaak snufjes, hoogwaardige producten-processen of recyclageproducten aan toe te voegen. Het stroboogproject wil nieuwe kennis daarover genereren en kennis verspreiden en daar kun jij bij helpen.

Het is zeer belangrijk dat we allen ons verstand gebruiken en samenwerken in uitwisseling van ideeën. De zo bekomen oplossingen zijn meestal efficiënter, goedkoper dan wat de economie op de markt aanbied. Zo’n huis is ook een aangenaam en boeiend huis vol plezier en uitdagingen.

Hieronder worden de belangrijkste innovaties besproken. We vliegen er wel over. Alle uitleg erover wordt vervolgd op de werf...

De stroleemboog.

Dit is de kern van het project. Het huis heeft een dakconstructie waarbij de dragende elementen bestaan uit strobalen en “leem” aan de binnenkant en buitenkant. Dit is innovatief op wereldniveau.

Strobalen worden in België al vaak gebruikt in de woningbouw als isolatie in een houtskelet maar stro kan ook heel wat krachten dragen. (zie foto) Zo bestaan er constructies waarbij de stromuren het dak draagt. Door de grotere en stevigere nieuwe strobalen (“jumbo”bales) is de draagkracht van het stro veel verhoogd.

Als draagblok in een gewelf is stro nog nooit gebruikt nochtans is dat zeer interessant. De strobalen worden bijgesneden met de motorzaag aan de kanten zodat een “gewelf”baal ontstaat. Deze gewelfbaal wordt op de juiste manier geplaatst zodat een gewelf ontstaat (zie foto). Het strogewelf voor het gebouw is 90 cm dik en heeft in de binnenruimte een overspanning van 9 meter en is 5.5 meter hoog. Op de strobalen worden dan aan de binnenkant en buitenkant “leem” gespoten (8cm aan de buitenkant, 4cm aan de binnenkant) waardoor een stevige luchtdichte “sandwich”constructie ontstaat bestand tegen alle mogelijke windlasten. Daarop komt dan een EPDM folie en een groendak (of begroeing vanaf de grond). Het huis heeft geen ruiten in het gewelf,enkel ruiten aan de voor en achterkant (zie figuur).

 

“Leem”

 “Leem” in de bouw is grond die vochtig toegepast wordt en bij het drogen keihard wordt. Het is een mengeling van klei, loess (of bodemkundige leem) en zand. Klei zorgt voor de binding, zand is nodig zodat het mengsel bij het uitdrogen niet te veel krimpt. In het project gebruiken we de grond (lichte klei) van het uitgraven van de fundering en kopen we zand bij.

De toepassingen van leem in het project zijn

  • gestampte muren (terre pisé), deze bestaan uit 60% grond en 40% bijgevoegd zand. Beiden worden met elkaar gemengd met een frees. Dit mengsel wordt dan in de bekisting gebracht en hard aangestampt. Voor de aanstamping bestaan op de markt geen geschikte machines waardoor een proefmachine (op basis van een gerecycleerde autoveer en een electrische motor) ontworpen werd die op de werf proef draait. Na de aanstamping wordt de bekisting weggehaald en heb je een afgewerkte muur. De muur moet enkel nog enkele weken drogen. We zijn van mening dat gestampte grond één van de goedkoopste en meest ecologische technieken is  voor het optrekken van binnenmuren. Bovendien heeft het een grote thermische massa.
  • plaaster (30% grond, 70% zand). De grond wordt samen met zand en water gemengd in een trommel op de aftakas van de tractor. Dit wordt dan tegen de muren gesmeerd of gespoten. Voor de eindlaag gebruiken we verschillende kleisoorten vanuit de streek (rode, gele en lichtbruine klei) zodat we in het huis al kunnen spelen met verschillende kleuren.
  • als deel van het stroleemgewelf: Bovenop het stro van het gewelf ligt 8cm leem en aan de onderkant 4cm. De leem heeft het gewelf voldoende gewicht en drukvastheid.
  • Als eerste vloerlaag op de isolatie. Op de isolatie van de vloer (stro) komt 10cm leem (1grond, 1,5zand) die erop getrild wordt. Als deze laag droog is komt daarop een laag van schist stenen die gehaald wordt uit de rots die 100 meter van het huis ligt of een houtenplankenvloer of wordt de leem zo gelaten.

Met grond kun je enorm veel doen als je hem maar snapt! Het is een uiterst interessant bouwmateriaal dat altijd onder onze voeten zit, niet gebrand hoeft te worden en het is goedkoper, ecologischer en volgens mij ook arbeidsefficienter dan gips, gyproc,…. Het hoofdprincipe is hoe meer klei erin zit hoe minder water er mag inzitten om bij het drogen geen krimpscheuren te hebben. 

Het warmtegevend composttoilet

De kloe van een goed en comfortabel composttoilet zit in de isolatie.

Wat wij uitscheiden is de bron van het nieuwe leven. Er zitten mineralen in die de planten laten groeien. Het is belangrijk een goede kringloop te hebben zodat watervervuiling voorkomen wordt en energieverslindende kunstmest niet nodig is.

Onze mest moet eerst verteren-composteren en wordt dan nuttig voor de planten. Dit gebeurd door bacteriën en schimmels. Deze organismen geven daarbij warmte en CO2 en water vrij. Hoe hoger de temperatuur hoe rapper de compostering (te hoog is ook niet goed).

In een goed geïsoleerd composttoilet is het rond de 50°C en je boodschap zie je direct verdwijnen in compost…Je hoeft zo je composttoilet maar 1of 2 maal per jaar te legen en je brengt extra warmte in je huis (+-50W/persoon).

Efficiëntere warmtewisselaar met minder drukverlies en zonder grondbuis

Bij de ventilatie van een uiterst energiezuinige woning is een warmtewisselaar nodig waarbij de binnenkomende lucht opgewarmd wordt door de buitengaande lucht. Dit gebeurt in een warmtewisselaar. De warmtewisselaars die in de passiefhuizen gebruikt worden zijn meestal tegenstroomplatenwarmtewisselaars. Omdat de warmtewisselaar niet mag bevriezen, laat men de binnenkomende lucht stromen door een buis in de ondergrond die de vorst uit de ingaande lucht haalt. Zeker in de Ardennen is zo’n grondbuis een dure investering (rotsige ondergrond). Bovendien is er een behoorlijke drukval op de warmtewisselaar die gecompenseerd door de ventilator (electriciteitsverbruik).

Daarom proberen we in het project een nieuw type te ontwikkelen, nl de  keienbedwarmtewisselaar. Ze bestaat uit twee keien bedden (bv 2m lang, D=0.6m) waar afwisselend binnengaande en buitengaande lucht doorstroomt. Ze geven een complete energieuitwisseling (damp+warmte) en zouden daardoor een rendement van meer dan 100% hebben t.o.v. platenwarmtewisserlaar. En bovendien lijken ze goedkoper te zijn, hebben ze minder drukverlies en hebben ze geen grondbuis nodig.

Met een dergelijke warmtewisselaar heeft het huis meer damp in de lucht. Deze damp wordt gebruikt als verwarming met de latentewarmteopslag.

Latente warmteopslag

De latente warmteopslag is een bed van korrels van klei omgeven door hygroscopische zouten (CaCl2). Het gebruikt de damp van de lucht van het gebouw in de winterperiode om er warmte van te maken. De latente warmteopslag wordt ingedroogd in de zomermaanden met zonnewarmte en heeft een energieopslag capaciteit vergelijkbaar met water van ongeveer 400C° maar zonder lekverliezen. Ook hier zouden we dus proberen om een eerste prototype voor het gebouw te maken en te plaatsen.

Thermisch gordijn voor de ramen

De ramen in het passieve huis zijn de grootste warmteverliezers van het huis. Dit kan verminderd worden door nachtelijke isolatie met een thermisch gordijn. Het project zou een drielagige scherming met lage-emissiviteitsfolien willen uittesten zodat dat de beglazing tweemaal meer isoleert dan het driedubbele glas en het huis geen bijkomende verwarming meer nodig heeft.

En nog veel meer zoals warm water uit zonnewarmte en stalmest, stenenvloer die rechtstreeks uit rots aan de overkant van de weg wordt gewonnen, witte grond voor het huis om lichtwinst te maximaliseren, …

Dit zijn de belangrijkste activiteiten van het stroboogproject waar jij ook een stukje kunt in meehelpen en mee ontwikkelen op de werf.  Je zult niet op je honger blijven zitten.  Wij zorgen voor lekker eten en zachte bedden.

Interesseer het je, contacteer ons en dan spreken we wat af ! Wij wonen op een mooie plaats, de vallei van de Lienne, hebben bedden, tenten en borden genoeg,…

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

« De basis van het strobooghuis»

De figuur links geeft schematisch de basis van het strobooghuis. Bovenop de gestampte aarde komt het strooien gewelf. Deze basis is er aan beide kanten van het gewelf.

Er is gekozen voor natuurlijke en ecologische materialen.

 

In de praktijk ziet het er zo uit:

 

 

Locale schist stenen worden aangebracht en aangereden.

 

 

 

 

 

De aan te stampen aarde wordt aangemaakt. Op de eerste foto zie je de klei van voren en het zand van achteren. Beiden worden gemengd met de frees achter de tractor wat het resultaat heeft op de tweede foto.

Op de fundering wordt een bekisting aangebracht en het mengsel wordt erin gebracht en aangestampt. De brute werkkrachten zijn hier Helder, Andra en Werner. Bedankt! 

De bekisting wordt weggehaald.

Look to the smile. Zonder cementgeuren, zonder verspilling van grote hoeveelheden energie, locaal,..... Van links naar rechts: Tom, Emilien (speciaal van Zuid-frankrijk gekomen) en Berengère.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alles is schoon afgedekt tegen de regen zodat het schoon kan drogen en straks komt het stro erop (structuur staat al klaar voor stro aan te brengen).

 

 

 

 

 

« En de bogen dan...»

 

 

 

We snijden de balen in de juiste vorm (Lobke en Piers)

 

 

 

 

 

 

 

We plaatsen die precies de draaistructuur. Bijna oef...

 

 

 

 

 

 

 

De  boog wordt in de lucht getrokken. Woman on the power!!  U ziet Francin en Ria.

 

 

 

 

 

 

                                     De eerste boog is bijna recht.

 

 

 

 

 

 

 

 

Recht en stabiel. Jiihaa!!!

 

 

 

 

 

En dan maar werken, werken, werken en werken...

 

 

Nicolas en Quentin zijn balen aan het snijden.

Patrick, Véronique en Jean-François zijn balen aan het plaatsen. Toch wel preciezie werk!

 De tweede balenrij wordt tegen de eerste gespannen.

 

 

 

En zalige rustige momenten vol volk.

 

 

 

 

 

En dan staan ze er allemaal (eind september).

 

 

 

 

 

« En dan een eerste laag klei...»

De eerste laag is een aanhechtlingslaag op het stro om een harde laag op de buitenkant van het stro te brengen waarop dan normaal geplakt met leem kan worden.  Dit gebeurt zo:

 

 

Een enorm kleibad wordt gefreest....

 

 

 

 

 

 

 

en dan spuiten.

Jojo: "Ca va faire des jalous".

 

 

 

Dit jaar hebben we alleen gedeeltelijk deze eerste laag aangebracht. Want het is ondertussen begin oktober en de zon is niet meer voldoende sterk om de leem te doen drogen. 

De bogen zijn nu bedekt met 2 lagen tijdelijke plastiekfolie en het lemen doen we verder in april.

«Ons winterwerk»

 

Voor en achter de bogen maken we een boog in een stalen constructie waar glas op komt. (dakoversteek).

Hier zijn we de latten aan het boren waar we het glas meekunnen opklemmen.

De winter was ijskoud brrrrr...

 

 

 

 

 

 

 

 

We trokken geen foto's want onze kamera vroos aan onze vingers dus is het rap het voorjaar terug en de bogen in glas staan er.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«En dan het schrijnwerk»

Het vaste schrijnwerk maakten we zelf. Ik kon hier schoongedroogde rechte balken van ardense lork kopen en daar maakte ik het schijnwerk van de vaste ruiten mee. Lork heeft een grotere dichtheid dan den en is duurzaam hout.

 

Het schrijnwerk is thermisch onderbroken.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

En zo ziet de zuidkant er dan uit met gedeeltelijk het driedubbelglas erin.

 

 

 

 

 

 

 

«De vloer»

Voor een passief-huis moet een vloer goed geïsoleerd zijn. Meestal bestaat dat uit polystyreen of polyurethaan waar beton op gestort wordt.

Onze ecologische vloeropbouw bestaat hier uit: grond/ stenen/ zand/ plastiekfolie/ zand/ afvalbakstenen met lichtspouw tussen / stro / plastiek / aangestampte aarde om de verschillende niveaus in het huis te bekomen en als thermische massa. Dus het stro is dampdicht aan de bovenkant afgewerkt en is geventileerd vanonderen. De bakstenen zijn geventileerd via de voor- een achtergevel en afgewerkt met een net waar muizen niet doorkunnen. 

 

 

 

 

Tussen de bakstenen is er een luchtspouw, daarbovenop worden galetten van hardgeperst stro gelegd.

 

 

 

 

 

 

 

Waarop dan een laag plastiek komt (luchtdichtheid + dampdicht)

 

 

 

en dan een laag gestampte aarde. Het is netjes vlak net alsof er een laag beton om ligt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Het dak afwerken van de stroboog»

De stroboog heeft de winter goed beleefd. Met het goede weer kan de buitenkant afgewerkt worden met een stevige leem laag die zowel dient als stevigte als winddicht maken van de isolatie.

De leem droogt rap met het goede weer, een dikke leemlaag van 5cm is in 1 dag volle zon droog. In het totaal kwam 20 ton leem op de boog.

De leem moet dan nog dampopen afgewerkt worden met een waterkerende laag. Bovendien moet het eenvoudig zijn om op de boog te lopen want het doel is om klimplanten met eetbare vruchten (druif, kiwi en kiwai) over de boog heen te laten groeien en ze te kunnen oogsten. Daarom werd de boog met houten planken afgetimmerd.

 

 

 

 

 

Afstandhouders worden op de boog bevestigd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alles wordt natuurlijk haarfijn door onze ingenieur berekend.

 

 

 

 

 

 

 

 

En dan kunnen de planken erop.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

en na een tijdje zijn de planken erop,  

 

 

 

 

en dan hebben we staan trekken, trekken, trekken, ...

aan de EPDM, 2stukken beiden enkele 100kg's,

 

De epdm is erop gespannen, hij is niet gelijmd.

Lijmen was nogal ingewikkeld door de helling. Het voordeel van erop spannen is verder ook dat de epdm er ook weer af moest dat ooit nodig zijn. Volgend voorjaar worden de kiwai en druiven en aantal klimplanten geplant aan de basis ervan maar daarvoor moet nog eerst de afwatering en de verschillende buizen die naar buiten gaan geplaatst worden.

 

 

In oktober kwamen twee nederlandsvrouwen (Hedwig en Edith), een vlaming (Othello), 2 walen (Pierre en Jean-Pierre) en kameroenees yoyo het huis een prachtweekend geven... Chapeau

We vulden de voeg tussen de bogen op met isolatiemateriaal (los stro),

 

 

 

 

 

 

 

 

En smeerden aan het stro binnenin en (onder en boven) een eerste laag klei. Die klei van de grond moet dus eerst gezeefd worden en dan gespoten tegen het stro.

 

Verdere werken van deze winterperiode (2009-2010): (zie foto hiernaast)

  •     plaatsen zelfgemaakte panelen van stro en klei gedroogd tijdens de zomer 

    plaatsen electriciteit: de electriciteitskabels werden in een ijzeren gaas gestoken om de beperkte electromagnetische stralingen teniet te doen. Daar het zo op te lossen was de kostprijs wel 1000 euro lager dan het kopen van speciale geblendeerde kabels. 

Plaatsen verluchtingsbuizen: voor het hebben van zuivere lucht zonder energie verlies is mechanische ventilatie met warmteterugwinning een belangrijke component van een passief huis.

 

 

 

 

 

 

 

En in de ijzige winter brrrrrr

 

 

 

 

Is er gelukkig de houtcondensatie kachel ontworpen in dit project! 

De houtcondensatiekachel bestaat uit:

  • een verbrandingsruimte in vuurvaste steen waardoor hoge verbrandingstemperaturen kunnen gehaald worden
  • de gassen worden afgekoeld in twee compartimenten
  • de gassen worden verder afgekoeld en gecondenseerd in een keienbed bestaande uit eerst grote keien (bv kasseien) en dan gewone steentjes (3cm steentjes). De grote keien zijn nodig omdat je roetkrijg en de grote keien zorgen ervoor dat het niet te rap dichtslipt.

Het condensatiebed moet om de 1 a 2 jaar wel gekuisd worden (gravier uitgehaald en opnieuw ingelegd). Dit hangt ook sterk af van de kwaliteit van de verbranding. Verder is ook heel belangrijk de luchtdichte afwerking van het condensatiebed (om geuren te verhinderen). Dit gebeurde aan de hand van aluminiumtape (hitteresistent) en speciale silicone of ook gewoon leem. Daar de rookgassen die naar buiten gaan maximaal 50graden hebben kan de afvoer gesloten worden wanneer de kachel niet brand met een rubberen klep waardoor de luchtdichtheid van het gebouw niet in gevaar komt. De verbrandingsgassen worden naar buiten gejaagd met ventilator die het geheel onder onderdruk steekt.

De foto hieronder toont de schoorsteen van de condensatiekachel wanneer volop gestookt wordt. Daar er geen condens inzit heeft deze amper rook heeft (zie verschil met klassieke kachel van het huis erachter). Opdit moment bestaat de kachel in het huis uit een klassieke kachel en dan een bad met stenen erachter als condensatie ruimte en thermische massa.

Daar droog hout zelf al water bevat (bv 15%) en er bovendien bij verbranding water ontstaat is heeft een condensatiekachel van hout een behoorlijke rendements verhoging.

Natuurlijk zal gestreefd worden de kachel zo weinig mogelijk te gebruiken. Deze winter werd de kachel wel vaak gebruikt omdat de luchtdichtheid en het ventilatiesysteem nog niet geinstalleerd zijn.

« Leren op en ondersteunen van het stroboogproject»

Komende tijd (mrt-juni 2010) maken we het composttoilet, beplanten we buiten, spuiten we leem, werken we aan de luchtdichtheid, plaatsen we shisten stenen die we zelf klieven, ontwerpen we een warmtemassawisselaar voor het ventilatiesysteem,...

Je bent van harte welkom om deze (nieuwe) technieken te leren kennen, je ermee te amuseren en het project te ondersteunen op de werf.  Geef mij gewoon een seintje en we spreken af.

 

Filip Bronchart

Bierleux-haut n 1

4987 Stoumont

0484/612673

filip.bronchart@gmail.com