Strobalen-leem-huis

Lieven en Hilde gaan een strobalen leem huis bouwen in Zuid-Oost-Vlaanderen.

Op deze en onderliggende pagina's kan je binnenkort hun avonturen volgen. De website wordt aangepast vanaf juli 2007.

Introductie

(01/07/2007) Onze bouwaanvraag is net ingediend. Het leggen van de eerste strobaal zal dus nog eventjes op zich laten wachten. De volledige afwerking wordt optimistisch verwacht rond de lente van volgend jaar.  Deze website zal dus eigenlijk pas binnen 2 jaar interessant blijken, wanneer we alle consequenties van gemaakte keuzes en beslissingen aan den lijve hebben ondervonden en hier kunnen publiceren.  Tot dat tijdstip vind je hieronder echter een voortschrijdend overzicht van zaken die de gemiddelde strobalenbouwer op zijn parcours mag verwachten.

Het strobalenhuis dat wij construeren wordt begeleid door arch. Peter Vos. Peter kan al pronken met meerdere realisaties te velde. Een overzicht hiervan vind je op : www.casacalida.be

Indien verdere info gewenst kunt u mij contacteren via lieven_callewier@yahoo.com . Verwacht geen snelle reactietijden, maar antwoord volgt... eventueel als aanvulling op deze site.

groeten,

Lieven

Het huis

Ecologischer kan niet : houtconstructie voor stabiliteit - stro in alle wanden (dak/muur/vloer) en leem als bepleistering

De bouwstenen

De stabiliteit van het huis wordt verzekerd door een houtskeletbouw. Dit maakt dat de gebruikte strobalen geen enkele andere functie hebben dan als "vulsel" te fungeren tussen de houten steunbalken van het huis. Wanneer we dus spreken over 'strobalen', dan bedoelen we niks anders dan een doodnormale doordeweekse boerenstrobaal (lengte 80 cm, breedte 45cm, hoogte 35cm - 15 a 20 kg). De strobaal hoeft niet eens harder geperst te zijn dan normaal, maar het mag.

Waar dit type baal vroeger door alle boeren geproduceerd werd is de hedendaagse boerenpraktijk echter geëvolueerd naar Jumbo balen (120 kg) of rolbalen. Het kleine type strobaal is bijna verdwenen en wordt enkel nog geproduceerd ten behoeve van paardenliefhebbers of hobbyboeren en houders van kleinvee. Veel boeren hebben hun oude pers weliswaar nog op stal staan, maar de machine zal waarschijnlijk een afstofbeurt kunnen gebruiken. Onze zoektocht was echter vrij eenvoudig aangezien onze "Nonkel Willy" dit jaar 27 ha wintertarwe staan heeft en hij zijn oude strobalenpers altijd goed onderhouden heeft.

 In ons huis worden 1300 strobalen verwerkt (muren, dak- & vloerisolatie). Gemiddeld weegt een baal een 15-tal kg. Dit maakt dat er zo'n 20 ton organisch materiaal (koolstof, C) aan isolatie in onze woning vastgelegd wordt. Omgezet naar CO2 equivalent is dit nogmaals een veelvoud. 1300 balen staat ongeveer gelijk met de produktie van 10 ha wintertarwe (heb ik me laten vertellen door nonkel Willy) en we mogen ervan uitgaan dat we kunnen oogsten rond eind juli/begin augustus. Hadden we strobalen van gerststro genomen, dan hadden we de strobalen rond dit tijdstip (begin juli) geleverd kunnen krijgen.

Indien men de strobalen door een leverancier aan huis laat leveren, hoeft men onderstaande niet in te plannen, maar aangezien ik wil weten hoe mijn huis in elkaar zit, zal ik samen met enkele vrienden eigenhandig het stro oogsten.  Ik ben hierin geen fundamentalist, anders had ik de wintertarwe ook nog moeten inzaaien vorige winter :-). Aangezien we dus met oude machinerie (kleine pers & hooiwagen) werken zal ik 3 man nodig hebben : 1 iemand rijdt, 2 zijn er bezig op de wagen. Het oogsten kan pas tegen de middag beginnen om te zorgen dat het stro goed droog is (geen dauw meer). Per wagen met aanhanger kan men 300 a 400 balen kwijt. Het oogsten en persen op zich zal 2 dagen in beslag nemen. Welke dag we precies zullen treffen is in de regenwolken geschreven. Voor het vervoer naar de bouwplaats, afladen en stapelen ter plaatse reken ik nog eens 2 dagen met 3 man. Wanneer dit alles klaar is volgens planning hebben we 20 ton meerdere keren door onze handen laten passeren. Echte mannenarbeid !

Een update rond bovenstaande dus omstreeks augustus.

(10/05/2008)

Ik weet het, de update van augustus heeft eventjes op zich laten wachten, maar een jaar is nu eenmaal zó voorbij.

Hoe het verder afliep...

We hadden nonkel Willy ondertussen eens laten navragen hoeveel het vervoer van de strobalen van op zijn erf tot bij ons op de werf zo ging kosten. De prijs van 350 euro per rit van vrachtwagen met oplegger was niet onoverkomelijk, maar 2 ritten en de behoorlijke afstand in rekening nemend, dachten we onszelf dus op een makkelijke manier 700 euro (2 ritten) en enkele ritten te kunnen besparen. Bedankt nonkel voor de moeite, maar we gingen ons plan zelf wel trekken en dus contacteerden we een loonwerker uit onze eigen streek op 5 km van de werf.

In de omgang en afspraken met boeren zijn "contracten" echter 'not done'. We probeerden iets op papier te krijgen over 1300 strobalen ("Dat is niet nodig, ik heb er alle jare toch te vele !") en over een prijs per strobaal ("Daar wacht ik mee tot de prijs der in zit"), maar zo gaat dat blijkbaar niet in de stiel. Met een verbale belofte op zak trokken we toch enigszins gerust naar huis. ("Als 't een week goe weer is moet ge mij maar bellen !"). Maar dan...

U zult zich de zomer van 2007 vast ook als barslecht herinneren. De graan en tarweproductie was navenant. Het duurde ook bijzonder lang voordat er een regenvrije periode langsdreef waarbij er gedurende 2 a 3 dagen eens geen enkele druppel regen viel en het graan dus kon gedorst worden. Toen uiteindelijk eind augustus de zomer en de laatste regenperiode er een eind aan maakte zaten alle gewestwegen dan ook opgestopt van de af- en aanrijdende pikdorsers en boerenkarren. Op 1 weekend was plots zowat alle graan van de velden verdwenen. Dat waren 2 fenomen die onze plannen ferm doorkruisten. In eerste instantie was dat niet onmiddellijk tot ons doorgedrongen. De loonwerker waar we onze 1300 balen gereserveerd hadden trok plots zijn beloftes in ("Als er geen stro is kan ik er ook gene geven"). En zo eenvoudig was dat. Geen probleem, boeren genoeg, en dus probeerden we het bewuste weekend andere boeren op te bellen. Ofwel kregen we niemand aan de telefoon ofwel een echtgenote met de mededeling dat manlief "druk druk bezig op het veld" was. We konden wel raden waar manlief dan wel mee bezig was, en dat maakte ons voldoende zenuwachtig, maar na een 10-tal boeren opgebeld te hebben gaven we de pogingen op. En ja, even bellen naar nonkel Willy of we dan toch zijn stro even konden afnemen. Helaas, de man had het ganse weekend niks anders gedaan dan stro in grote rolbalen geperst. Hij was heel content dat ALLES van zijn land was geraakt voor de eerste regenvlagen. Ik kan u dus verzekeren dat we in de zomer van 2007 al wisten waarover we met nonkel op het nieuwjaarfeest van eind dat jaar gingen babbelen.

Het zou ons het volgende weekend wel lukken prevelden we stilletjes.

Gedurende de week leerde een blik op de velden echter dat er toch "opvallend" weinig graan meer stond (slik). En toen kwam het volgende lagedrukgebied weeral aandrijven. Kortom, we mogen heel tevreden zijn dat we nog een loonwerker vonden die zijn veld niet op tijd afgereden had gekregen en die zijn stro wilde afstaan. Zo haalden we toch 600 van de beoogde 1300 balen binnen.

Ik had ook aan alles gedacht. In ons huis staan de balken van de verticale houten structuur allemaal op veelvouden van 20 cm van elkaar. Dus dienden er van de 1300 strobalen er 300 van 60 cm, 300 van 80 cm, 300 van 1 meter en 400 van 1m20cm lengte te zijn, zodat we die perfect in verband tov elkaar konden plaatsen in een muur. De loonwerker kan die lengtes instellen op de pers en het moet gezegd dat de man er zijn meetlat bijhaalde om preciese lengtes af te leveren. We begonnen dus met balen van 1m20cm. De pers had zijn eerste 280 lange balen al geperst toen ikzelf met een 4 man sterke terreinploeg ten tonele verscheen. (Dat zou "ier allemaal rap gedaan zijn"). Eerder kon u reeds lezen dat een "baaltje" 15 a 20 kg weegt. Daar stond niet bij vermeld dat dit een "baaltje" van 80 cm is. Onze eerste "baaltjes" van 1m20cm wogen dus (makkelijk voor de rekenwonders onder de lezers van deze site) : 30 "bloody" kilos.

Dat eerste onding krijg je nog enigzins boven je hoofd getild. Maar na het 10 "baaltje" had dit rekenwonder al door dat de kerel van de pers dringend moest stoppen met die lengtes te persen. Een flinke sprint over het perceel later, wist de loonwerker mij te vertellen "dat hij content was dat de eerste 300 allemaal goed geperst waren". Daarna hebben we nog 300 baaltjes van 80 cm geperst en toen was het stro op. Leuke anekdote nog. We vreesden dat het elk moment opnieuw kon beginnen regenen. De balen werden dus van het veld geraapt en op de wagen gelegd (1) om aan het einde van het veld terug afgeladen te worden (2) op een grote stroberg en onder een plastic folie afgedekt te worden. De volgende dag werden die balen dan terug op een wagen geladen (3) om naar de werf vervoerd te worden, afgeladen te worden (4) en opgeladen te worden in de schuur (5). Als u dus opnieuw even snel rekent (u bent daar goed in) dan zijn die 300 balen van 30 kg niet 1, niet 2, niet 3, niet 4, maar 5 keer door onze handen gepasseerd : 1500 kg op 1 dag tijd. Sindsdien kan ik mijn veters met gestrekte knieën knopen. 

Enkele tips en conclusies :

1. Wed op meerdere paarden : aangezien we maar 1 loonwerker gecontacteerd hadden waren we niet voorbereid op zijn woordbreuk. Beter bij 4 boeren elk 300 baaltjes reserveren dan bij 1 dezelfde 1200. Of als je met een (verre) kennis werkt als leverancier is de kans ook al kleiner dat die zijn staart intrekt. Een contract opstellen met een loonwerker kun je ook nog eens proberen. Laat het eens weten als het gelukt is....

2. Spreiden in de tijd : tarwestro wordt tussen eind juli en eind augustus geperst. Gerstestro vind je soms echter al vanaf begin juli. Een mix van baaltjes van beide kan geen kwaad en je spreid er ook het risico wat mee mocht het eind van de zomer uitgeregend worden. Gerstestro heeft bovendien steviger stengels.

3. De net niet volledig ecologische woning : ik haat plastic, maar voor 1 keer maak je van je hart maar een steen ... Als er regen dreigt en het moet allemaal snel gaan, dan kan een afdekfolie van 10 meter breed en 40 meter lang (te koop op rol bij sommige AVEVE's - 125 euro) soelaas bieden. Je kan er makkelijk een stroberg op het veld gestapeld mee afdekken. Later op de werf komt die ook nog meermaals van pas.

4. Mankracht : de 600 strobalen zijn door 5 mannen op een 3-tal uur op een stroberg gestapeld (Jupiler pauze inbegrepen). Niet voor Sisis. Zorg dat je voldoende manschappen achter de hand hebt. Het maakt het werk ietsje aangenamer. Laat ook de vrolijke opmerkingen van de manschappen over je heengaan ("de koeien kakken erin en hij gaat er in wonen, wat is het ?"). Namelijk wie laatst lacht, best lacht en binnen 20 jaar zeggen diezelfden dat je toen toch ver vooruit was op je tijd.... 

5. Think big, start small : start bij het persen met de korte strobaaltjes en vergeet de lengte van 1m20cm. Misschien dat de lengte van 1m net al iets hanteerbaarder is, maar test best eens voor je ze allemaal perst.

6. Met dank aan de Hollanders  : www.buienradar.nl - Als je wil weten of het op je werf dreigt te gaan regenen, dan is deze site een zegen om op te volgen.

7. Millimeters : Vergeet de baal met de perfecte lengte van 80,000 cm. Een baal is moeilijk dorsoventraal of zijdelings samendrukbaar. In de lengterichting zit er echter verbazend veel elasticiteit op. Test bvb. eens door ze schuin tegen de grond te plaatsen en er met je gewicht op te leunen.

8. Money talks : In een goed strobalenjaar wordt stro aan 2,5 Bef/kg verkocht. In 2007 betaalden we 3,5 Bef/kg. Werk van de boer en vervoer werd apart afgerekend. We zijn verder blijven zoeken, maar een boer vinden met kleine baaltjes op overschot was bijzonder moeilijk. Soms was er nog wel iemand die 30 - 40 botjes kon missen, maar niks meer. En de prijs was 6 Bef / kg. Zelfs die laatste prijs ware nog steeds doenbaar geweest, vooral omdat stro zowiezo spotgoedkoop is in vergelijking met een ander bouwmateriaal (bvb. 25 Bef voor 1 baksteen).

9. Hoe langer, hoe beter : Als het stro gedorst is en op het land ligt te drogen kan het geen kwaad als er eens een regenvlaag overtrekt. Je stro wordt wat grijzer, maar dit is geen probleem. Meestal beslist een boer echter om voor het persen dergelijk beregend stro nog eens te "schudden". Eerst worden de rijen weer uiteen gespreid om na droging opnieuw op een rij gelegd te worden. Die 2 bewerkingen kraken en verkorten je strootjes aanzienlijk. Volgens mij heeft dit niet veel effect op de isolatiewaarde van je strobaal. Wat je wel merkt is een hoger verliespercentage aan strobalen die uiteenvallen bij het transport en laden/lossen. De touwen die de baal bijeen houden grijpen wel in een eerste laag korte strootjes, maar door hun gebrek aan lengte zijn die strootjes niet vernadeld/vernesteld in de onderliggende lagen stro en glijdt het touw met een hoopje strootjes makkelijk van je baal. Vooral als je balen van 1m20cm hebt. Maar dat die lengte geen goed idee was had ik u al ingepeperd.

10. De eerste keer : Onzekerheid is altijd troef. Is het stro nu wel/niet voldoende droog en als het niet voldoende droog is, wat zullen dan de gevolgen zijn... Het stro dat wij van het land haalden was niet door en door droog, gezien het continue sombere weer. Vooral het stro aan de randen van het perceel (waar er dan ook nog vaak meer onkruiden inzitten) was ronduit vochtig. Er bestaat echter iets als een hygroscoop. Het toestel ziet er uit als een pistool met lange loop (ik ben vergeten er geen foto van te nemen), die je in de strobaal schuift en die afleest hoe nat je stro is. De waarden in ons geval varieerden tussen de 15 (zeer goed) tot 25 (doornat). Ideaal was het dus zeker niet. Maar we stockeerden alles in een open schuur waar de wind makkelijk kon doorblazen en zorgen voor een spatie tussen de strobalen onderling. Na nauwelijks een week waren alle waarden onder de 20 (18-19) gezakt. Als ik nu een strobaal opdoe, merk je wel dat het stro een zekere microbiële aantasting heeft ondergaan (als je de baal openmaakt, valt het stro niet mooi los uit elkaar, maar "plakt" enigszins aan elkaar en je ziet een lichte bruinkleuring), maar ik schat het risico voor ons geval eerder laag in. En loopt het slecht af, dan haal ik toch gewoon mijn muren terug uit het geraamte en begin volgend jaar opnieuw. Strobalenbouw is namelijk zó leuk.

11. Klimaatopwarming : Stel dat er de komende jaren opnieuw slechtere zomers aankomen door het wisselende klimaat, weet dan dat ik zelf in goeie strojaren van plan ben mijn schuur opnieuw vol te stoppen. Kwestie dat mensen die in onze voetsporen treden ons altijd kunnen contacteren voor deze voorraad. Ondertussen doet het dienst als ideale speeltuin voor de kinderen.

Nog wat werfbedenkingen

1. We hebben iets te groot gebouwd. Omwille van het feit dat er op de werf voordien een oud krot stond, hebben we nooit de kans gezien om de oppervlakte van ons huis eens deftig uit te zetten en in te schatten. Dit is echt een aanrader. Met paaltjes en wat touw alles afspannen en je eens door het touwenlabyrint bewegen als ware het een reeds afgewerkt huis. In ons geval mocht er makkelijk 2 a 3 meter af. Het ware beter geweest voor het budget en we hadden meer tuin gehad.

2. Hergebruik : Leveringen van pannen, hout, cellite onderdakplaten, enz. worden meestal in plastic folies geleverd. Als die mooi opengesneden worden zijn die ideaal als recipiënten om het overtollige stro in te bewaren/vervoeren over de werf. Ofwel doe je dat vooraleer de aannemer ter plaatse komt ofwel dien je er hem attent op te maken. Zoniet zijn ze binnen de kortste keren opengeknipt en niet meer bruikbaar. Andere folies zijn ideaal om zaken af te dekken. En als alles proper gehouden wordt zijn de PE (PolyEthyleen)verpakkingen perfect recycleerbaar en naar het containerpark af te voeren.

3. Werfdiscipline : Bij het transport van het stro vallen er gedurig strootjes overal in het rond. Als je dan even een hamer, zaag of boor laat slingeren, en er komt een hap stro bovenop, dan kun je 2 dagen beginnen zoeken. Makkelijkst is op zo een moment om je vrouw van verregaande slordigheid beginnen te beschuldigen want "zij heeft hem laatst in haar handen gehad". Het helpt je project niet vooruit en het kost je toch maar weer een ruiker bloemen. Gebruik de zakken uit punt 2.

De kelder

Echt ideaal kon het begin niet genoemd worden, maar alle begin is moeilijk. En we hebben al positievere verhalen gehoord van andere mensen. Maar bij het volgende hoofdstuk voelde ik me miserabel. Ik ben al 2 jaar gefocust op alles wat ecologisch materiaal en "craddle to craddle" aangaat, maar was vergeten dat er voor een kelder nu eenmaal beton nodig is.  Op een morgen stonden er dus 4 betonmolens aan te schuiven in de straat en dat paste niet in mijn mentale denkkader. Als ik er nu op terugkijk, dan zijn er voor een kelder echter niet veel alternatieven. Als je voor een gewone fundering gaat, dan kan het volstorten van de sleuven met gebroken steenpuin wel (nagelezen op een andere blog). Een ander vooruitstrevend project (Oostenrijk - S-house) gebruikte bvb. puntfunderingen, zijnde een beperkt aantal betonnen kolommen. Dit spaart op beton en grondverzet. T.o.v. klassieke huizen is dit voldoende voor de 'lichtgewicht' strobalenhuizen.

Over de kelder valt nog te vertellen dat het belangrijk is dat de hoeken mooi haaks staan en dat de bovenrand van de betonnen wand zo horizontaal mogelijk dient te zijn. Dit voorkomt later problemen bij het opzetten van het houtskelet op deze wand.

Het houtskelet

Bovenop de betonwand van de kelder worden keperplanken met de hoogte van een strobaal gelegd (later vol te stoppen met stro) en worden de vertikale pijlers gevezen. Een ervaren aannemer dient hiermee zijn plan te kunnen trekken. We zijn bepaald tevreden over onze aannemer. De zaken die net niet perfect waren en die volgende bouwers kunnen vermijden zijn :

1. De eindschotten aan de dakrand en die de strobaal in het dak afschermen van de buitenlucht dienen in een gleuf in de keperplank gezet te worden. Deze gleuf was echter niet overal op de juiste afstand ingefreesd, waardoor dit eindschot soms een beetje te veel naar voor steekt en er een gleuf ontstaat tussen het schot en de onderliggende houten balk. Deze gleuf is een uitnodiging voor wespen op een nest te maken, muizen om hun winterslaapje te doen, ... . Rondomrond dient de aannemer hier nog een panlat tegen te slaan die de gleuf bedekt.

2. De houten roostering van het gelijkvloers wordt vastgezet met metalen schoenen. Deze werden echter niet allemaal waterpas vastgezet. Hierdoor 'kantelt' de bovenliggende OSB plaat afhankelijk van de plaats waarop je stapt.

Iets anders waar we tegenaan liepen was dat mijn strobalen 40 - 42 cm hoog waren ipv de veronderstelde 36 cm. Enige oplossing die praktisch haalbaar was, was om op elke keperplant een lat extra te vijzen van 6 cm.

Wat er nog aankomt

*** Lohberger fornuis - De fossiele ontkoppeling : In een zwaar geïsoleerd huis heb je maar een minimale verwarming nodig. Na veel gepieker en afwegen ziet onze situatie voor verwarming/sanitair warm water er als volgt uit :

* In de winterperiode dienen we hout uit eigen tuin te halen om op ons Lohberger kookfornuis te koken. De warmte die het kookfornuis verliest warmt het huis op en tegelijk zit er in het fornuis een warmtewisselaar die ons sanitair warm water opwarmt.

* In de zomerperiode wordt ons sanitair warm water voorzien door een zonneboiler en zal het koken worden met de microgolf.

Dus geen gas- of stookolie-aansluiting in ons huis... verdere commentaar volgt eenmaal we er wonen.

*** Drinkwater louter als drinkwater : Zowel voor douche, wasmachine en vaatwas willen we regenwater gebruiken. Extra voorziening hierbij benodigd is een circulatiesysteem in de regenwaterput en een actieve koolfilter voor resterende geur en kleur weg te nemen. Enige drinkwatertappunten zijn dus in de keuken en aan de lavabos in de badkamer.

*** Leemvloer : naast leem als wandbepleistering, gaan we ook een stamplemen vloer met lijnzaadolie-afwerkingsslijtlaag installeren. Puur experiment.

*** Een composttoilet zien we ook wel zitten, maar dat is pas voor binnen 2 jaar.

Aannemers

Enkele adressen van een aannemers die we van harte kunnen aanbevelen :

* houtskeletbouw : Sonck, Tortelboomstraat 8 , 9404 Aspelare (Ninove)

* ...

Een voorbeeld van zij die ons voorgingen

Ook al voelen wij ons (in beperkte mate) pioniers, er zijn mensen die ons voorgingen en waar ik mijn pet voor afzet. Daarom wil ik met veel plezier hier ook een link plaatsen naar de website van www.co2minderen.be . Onder de nieuwsbrieven vind je voor april  2007 een verslag van de bouw van een strobalenhuis. Zoiets wil ik echter binnen 2 jaar niet meegemaakt hebben.