Passiefhuis-blog

Liesbeth Janssens en Pieter-Jan bouwen een passief woning in Gent. Je kan hun avonturen, overwinningen, frustraties, vorderingen en tegenstellingen volgen op deze en onderliggende pagina

Inhoud

1. Een passief huis, hoe kom je erbij?

Pieter Jan en ik waren op zoek naar een te renoveren huis ergens rond Gent. Met een half oog keken we ook nog uit naar bouwgrond. We dachten dat een nieuwbouw te duur zou zijn voor ons, maar ooit waren we eens betrokken bij een samenhuisgroep met wie we het vage idee hadden opgevat om op een groter stuk grond meerdere passieve woningen te bouwen. Met meerdere gezinnen dachten we dat het wel betaalbaar zou zijn. Dus bleven we ook uitkijken naar bouwgrond.

Tot we een klein stukje grond te koop zagen in Sint-Amandsberg. Het was een stuk grond in de rij in de Sint-Bernadettestraat, met plaats voor een klein tuintje, te koop bij een immobiliënkantoor. Om op die bouwgrond dan een passief huis te gaan bouwen was voor ons een vrij vanzelfsprekende keuze aangezien Pieter Jan bij Lab 15 houtskeletbouw voor passieve huizen doet als zelfstandige. In onze ogen is het enige voordeel van een nieuwbouwwoning ook dat je op vlak van energiezuinigheid gemakkelijk goed kan scoren. In een renovatie project is dat meestal moeilijker. Het beetje faalangst dat ik nog had kon overwonnen worden doordat mijn goeie vriendin Katrien met haar vriend Hans op ons thuisfront in Ekeren er al eerder voor gekozen had om een passief huis te bouwen. In september 2006 ondertekenden we de eigendomsakte bij de notaris.

2. Een architect, een plan en een bouwaanvraag

Wie zouden we ons passief huis laten ontwerpen? Wat verwacht je van een architect? We zetten op papier hoe ons huis er zou moeten gaan uitzien voor ons en wat de verwachtingen waren tov een architect. Het waren meerdere archicten die hieraan konden voldoen volgens ons. Uiteindelijk kozen we voor Denc studio.

Het voorontwerp opmaken ging allemaal vrij vlot. Op pakweg 7 dinsdagavonden gespreid over 4 maanden was het klaar. Op basis van onze verwachtingen maakte Denc een plan. Op dat plan zie je de indeling van de ruimtes, de plaats van de ramen, gevelmateriaal,... en later ook de riolering, technieken,... Nooit gedacht dat het daarover zou gaan, maar een discussiepunt was het raam in de voorgevel. Denc stelde een groot raam voor gespreid over 2 verdiepingen om veel licht in huis te hebben. Het leek mij wat opvallend in de straat. Betere voorstellen in het geheel van het concept voor het huis had ik echter ook niet. Als niet-architect is het ook moeilijk je in te beelden hoe iets eruit zal zien als het gebouwd is. Uiteindelijk werd het toch een groot raam in de voorgevel.

Het gelijkvloers is een open ruimte met buitenafmetingen van 5 meter 75 op 10 meter 40, met een ineenlopende leefruimte, keuken en eetkamer. Er is geen gescheiden inkom, hal of berging. Als bergruimte is er een doorlopende kastenwand voorzien, die over de hele lengte en hoogte van het huis dooloopt. In die kastenwand kunnen ook gemakkelijk de buizen van de balansventilatie en alle andere technieken ingewerkt worden.

Op alle verdiepingen zijn er grote raampartijen, zodat we erg veel daglicht zullen hebben.

3. Passief

In het voorontwerp zie je maar op een paar aspecten dat het om een passief huis gaat. Het meeste vallen de dikke muren op. Met 30 cm isolatie meten de voor- en achtergevel 50 cm dikte. De zijgevels zijn minder dik omdat door de naburige huizen daar minder warmteverlies is. De dakisolatie is nog dikker: in ons geval 36cm. Het doel van een passief huis is dan ook om nauwelijks te moeten bijverwarmen.

 Met een zogenaamde PHPP berekening die de architect maakt ben je er op voorhand ook zeker van dat het huis inderdaad een passief huis zal zijn die nauwelijks verwarming nodig heeft. In het rekenpakket PHPP worden tal van parameters ingevoerd: de oppervlaktes van vloeren, wanden, daken en ramen, de orientatie van de ramen, de wandopbouw en daaruitvolgende isolatiewaarde van de wanden en daken, het type raam en beglazing, de verwachte luchtdichtheidswaarde, het type en rendement van het ventilatiesysteem en de ventilatiedebieten, de buitenzonnewering en beschaduwingsfactoren...

Daaruit berekent het programma hoeveel warmte er nog verloren gaat door de wanden, daken en vloeren en via ventilatie en (minimale) kieren en spleten. Dat verlies aan warmte wordt deels gecompenseerd door de warmte-instraling door de ramen en de interne warmteproductie door de mensen die het huis bewonen (koken, een bad nemen, of zelfs gewoon ‘er zijn’ produceert warmte). Het tekort aan warmte constant een aangenaam binnenklimaat te hebben (20°C), mag in een passiefhuis niet meer bedragen dan 15kWh per vierkante meter bewoonbare oppervlakte, per jaar. Dat komt er op neer dat je je hele woning kan verwarmen met het vermogen van een strijkijzer (1,2kW).

4. Voorbereidingen

 Begin maart dienden we de bouwaanvraag in bij de stad Gent. Denc studio stelde deze aanvraag op met als voornaamste onderdeel het ontwerp. Wij moesten enkel nog in heelveelveelvoud onze handtekeningen gaan zetten. In juni kregen we onze bouwvergunning. Champagne!

Ondertussen lieten we ook een stabliteitsstudie maken door Sec bvba. De ingenieur berekent de secties van de balken in de wanden, de vloerlagen en het dak en maakt een aantal detailtekeningen. Ons huis wordt een huis in de rij. Toch moet het op zichzelf kunnen staan, in het geval dat een van de naburige huizen wordt afgebroken. Daarom voorzag de ingenieur betonkolommen op het gelijkvloers.

Op basis van de stabiliteitsberekeningen, een PHPP-berekening en het vergunde ontwerp maakte Denc-studio uitvoeringsplannen en aanluitdetails. In de details wordt vastgelegd hoe op alle cruciale plaatsen de luchtdichtheid, koudebrugvrije aanluiting, waterdichtheid en esthetische afwerking van de bouwdelen zal worden uitgevoerd. Op basis van die uitvoeringsplannen kunnen de wandjes, vloerlagen en dakconstructie uitgetekend worden en wordt er een zaaglijst gemaakt, zodat alle zaagwerk op voorhand kan gebeuren.

5. De funderingen 

We hadden onze spade al van stal gehaald om te beginnen spitten maar besloten uiteindelijk toch maar om een aannemer funderingen en graafwerken erbij te betrekken. Bavo, Fré en Pieter Jan staken een septische put en een regenwaterput in de tuin, legden rioleringsbuizen van achter naar voor, deden de ondergrondse afvalwateraansluitingen, legden het ijzer in de funderingen en goten het geheel vol beton. Daarbovenop kwamen nog betonkolommen voor de stabiliteit. Op vijf dagen waren de funderingen van ons huis er. Dat ging al bij al dus vrij vlot, al was het een beetje spannend. Het leek immers of net dan de zondvloed begon. Het regende met bakken. Even werd gevreest dat de grond té nat zou zijn om veilig te kunnen graven. De grond was een spons. Maar het is dus toch gelukt.

6. Een houten skelet

Gentse feesten! Euh, beginnen bouwen, wil ik zeggen. De houtskeletbouw zetten we zelf, met  hulp. Pieter Jan werkt immers bij Lab 15, een bedrijf dat houtskeletbouw doet voor passieve huizen. Op dag 1 mag ik met mijn vader hout zagen. Op de werf zelf wordt een opstand gemetst van Ytong blokken om op te beginnen bouwen. Die blokken worden bedekt met een EPDM folie tegen vocht uit de ondergrond.

Ons houten skelet wordt opgetrokken met grenen FSC-gelabelde balkjes, geleverd door de Noordboom. Het FSC-label is nog steeds het enige label voor duurzame bosbouw dat erkend wordt door de grote milieu-NGO’s, en dat een erg strikt controle-mechanisme kent.

De vloerlagen en dakconstructie is echter opgebouwd uit geprefabriceerde I-liggers, waarvoor een overspanning van 5m40 geen probleem is. Deze liggers worden geleverd door HanssensWood-Structures (Evergem).

De stijlwanden worden aan de binnenkant beschoten met Spano-platen, een alternatief voor OSB-3. In die platen worden gaten gemaakt waar later de isolatie ingeblazen wordt. Op de vloer van het eerste verdiep worden OSB platen gelegd van 18 mm dik. Ook al maken we alle wanden op de werf zelf (dus niet in de atelier geprefabriceerd), gaat het toch allemaal vrij vlot vooruit. Op drie weken zijn we aan de wanden van het tweede verdiep bezig.

7. Week 6 (20 augustus 2007) - het dak

 Ik schrijf ‘week 6’. Daarmee begin ik te tellen vanaf de dag dat we aan het houten skelet begonnen zijn. De funderingen zijn een paar weken eerder gelegd. Vandaag ging het werk een beetje trager omwille van de regen. We zijn aan het dak bezig en dat is niet evident als het zo hard regent. Maar het onderdak ligt er toch bijna ondertussen. Tot aan het dak gingen we te werk zoals hierboven beschreven. Dan werd de nokbalk gestoken. Met drie mensen werd het ding omhoog gestoken. Pieter Jan vertelde me dat een meiboom geplant wordt op de nokbalk als die aangebouwd wordt. Dat hebben we niet gedaan, maar het was toch een mooi gezicht, de nokblak schitterend in de zon. Dan staken we FJI balken in het dakoppervlakte. Dat deden we op OLV Hemelvaart. Het werk ging goed vooruit, maar meer eerste dakwerkervaringen wekten toch wat hoogtevrees op. Pieter Jan werkte de volgende dag verder aan het vastleggen van de dakstructuur. In het weekend werden dan met de hulp van familie het onderdak gelegd. Dat bestaat uit zgn Celit platen.

27 augustus - Soms kan bouwen ook ontroerend zijn. Ziehier de avondzon die de houten achtergevel kleurt...

24 september 07

Pieter Jan is op 1 september weer beginnen werken. Het is nu weekendwerk en het gaat nu dus allemaal nogal wat trager. Bovendien is de zichtbare vooruitgang niet zo spectaculair als het oprijsen van een houtskeletbouw. Vanaf nu wordt het dus een beetje meer tanden bijten, maar dat nemen we er dan maar bij. Hier een overzichtje van wat we in tussentijd deden.

8. Iiiisoleeeeren

 In de voorgevel brachten we 30 cm islolatie aan in rotswol. Die werd bedekt met spanoplaten. Voorlopig zijn de platen afgedekt met plastic folie, later wordt de gevel bezet met pleister.

Rotswol werd ook geplaats in de achtergevel, aan de binnenkant van het platte dak van de dakkapel en in de plafonds. De rest (zijgevels en plafond) worden geïsoleerd met papiervlokken. Papiervlokken en rotswol scoren vrij gelijkaardig op vlak van milieuvriendelijkheid (dixit de website van de Milieuadvieswinkel). Papiervlokken vinden wij efficiënter voor grotere oppervlakten. Voor kleinere oppervlakten is rotswol handiger. Het pikt wel geweldig. Tot de volgende morgend. Wat een beetje helpt: douchen en een zalfje (in mijn geval aloe vera). Voor de kritische lezer: er zijn inderdaad milieuvriendelijkere isolatiematerialen (zie bv op de website van de MAW voor meer info). Wij kiezen daar niet voor omwille van het verschil in kostprijs. We boeten liever niet in op isolatiedikte ten voordele van het materiaal, omdat het toch wel heel chic vinden, een huis zonder verwarming.

9. Varia?

Achteraan is er een grote dakkapel met een plat dak. Het dak werd bedekt met EPDM (een duurzamere versie in de zin van ‘gaat langer mee’ van roofing, zo legde Pieter Jan me uit). Daarbij hielp Geert van Lab15, want het is blijkbaar iets dat je wat onder de knie moet hebben. En dan deden we nog allerhande kleine dingen, die allemaal samen ook veel tijd namen: bakgoten maken en plaatsen, uitlatten, isoleren en OSB’en van de zijgevels, een voorlopige voordeur maken, tussen de aanpalende huizen vermiculite (=een isolatiemateriaal) strooien, het dak laten aansluiten met de naburige daken met wakaflex (niet met lood want dat spoelt uit in het grondwater, dank aan Geert van Greenpeace voor tip). Dus te onthouden: vergeet de ‘varia’ niet. En joepi, woendag worden de ramen geleverd!!!

10. 31 oktober: ramen zetten - het wordt nog gezellig

Afgelopen weken zijn we bezig geweest met allerlei afwerk-jobkes. Zeer boeiend is dat niet, en motiverend al evenmin, het is immers niet de grote zichtbare vooruitgang waar je naar uit kijkt. Leuker is het plaatsen van de ramen. In een passief huis worden ramen gestoken met drie dubbel glas. Bij ons zijn de ramen aan de buitenkant van aluminium, aan de binnenhout van hout. Meer bepaald zijn ze van vurenhout, vervaardigd van de spar en dus niet uit de tropen weggekapt. De ramen zijn erg zwaar. We takelen ze naar boven.

In multiplex timmeren we een kader rond het raam. Luchtdichtheid is cruciaal voor een passief huis. Daarin wordt bij de ramen voorzien door de multiplex met luchtdichtheidskit tegen de ramen te drukken en achteraf kan deze multiplex dan gemakkelijk tegen de OSB van de wand worden gekleefd. Afgelopen weekends deden we de ramen op de tweede verdieping. Het komende lange Allerheiligen weekend willen we alle andere ramen plaatsen.

11. Half december - koud maar geen nood  

Ons huis is nu immers helemaal geïsoleerd. De voor- en achtergevel en de plafonds vulden we al eerder met rotswol. De zijwanden en het dak zijn dit weekend ingeblazen met papiervlokken (Isofloc). Als ik even mag vergelijken en meteen een tip geven: leve de papiervlokken. De rotswol is niet bepaald fijn om te gebruiken, zoals ik hierboven al vertelde. De papiervlokken zijn dat wel. Het inblazen gaat goed vooruit. Op 6 uur waren de zijwanden en het dak gevuld met 2 personen: de 'specialist' (in ons geval Danny De Waele - http://www.dewaele-tegelkachels.be ) blaast in, de 'helper' (wijzelf in ons geval) vult het machien. Op onderstaande foto zie je zowel het machien als het inblazen. Met de rondvliegende vlokjes kwamen we dan ook echt in kerstsfeer! De volgende dag kon ik wel vloeken op die rondvliegende vlokjes, want het was een heel kuiswerk om de werf weer ietwat proper te krijgen. Het is geen overbodige tip om toch zoveel mogelijk materiaal uit de weg te zetten!

Het kan fijn en educatief zijn om met je vrienden of familie een weekend rotswol te plaatsen. Maar eigenlijk kan je je de moeite getroosten, want met de kost van het plaatsen erbij zijn de papiervlokken nog maar even duur als de rotswol zonder plaatsen. Opmerking: dit is inderdaad een vergelijking tussen papiervlokken en rotswol. Er bestaan nog andere isolatiematerialen die beter scoren op vlak van milieuvriendelijkheid. Papiervlokken, zo vertelt de Milieuadvieswinkel ons, zijn behandeld met boorzouten, die nogal schadelijk zouden zijn in het ontginningsproces. Andere materialen zijn echter wel heel wat duurder. Het is dan aan de bouwheer- en/of -vrouw om te bekijken waarin je je geld wil investeren.  

Verder plaatsten we de binnenwanden. Die bestaan uit CLS'en (balkskes) die als een kader in mekaar geschoten worden. Op dat kader worden OSB platen genageld. Op die manier wordt het wandje gemonteerd op z'n juiste plaats.

En nu komt de kerstvakantie eraan, periode waarin we hopen toch weer wat op te schieten...

12. Half januari: dakpannen, achtergevel, luchtdichtheid

In de kerstvakantie hadden we allebei verlof, we hebben dus wel wat kunnen doen in ons huis. We begonnen met de pannen. Behalve het feit dat een deel pannen niet geleverd was en ze er nu dus nog niet allemaal op liggen, is dat vrij vlot gegaan. De latten werden erop getimmerd, de dakramen en de dakdoorvoeren voor gas en ventilatie werden gestoken, de pannen werden met een liftje omhoog getakeld en erop gelegd. Bij het plaatsen van de twee grote dakdoorvoeren voor de balansventilatie en de veluxen moet men soms wat inventief zijn om de wind- en waterdichting van het onderdak zo min mogelijk te onderbreken. Voor de dakramen bijvoorbeeld is het perfect werkbaar om je vensters eerst te presenteren bovenop de pannelatten, en het gat dat je moet uitzagen uit je onderdak maar een milimeter speling te geven rondomrond, in plaats van de gebruikelijke 2cm. Met een smal strookje celit kan je onder de gootstukken het kader nog bijkomend isoleren. De dakvlakramen zijn van het type Fakro FTT Thermo (meer info http://www.fakro.fr/htmlfr/21.php), en voorzien van driedubbel glas met TGI-spacer, meerdere dichtingsrubbers rond het raam en uitgevoerd zonder ventilatierooster. Of de luchtdichtheid van de vensters voldoende goed is om de blower-door test te doorstaan zal moeten blijken.

Alle binnenwandjes zijn nu ook geplaatst. De houten gevelbekleding aan de achterzijde bestaat uit thermisch verduurzaamd FSC-gelabeled Europees naaldhout, meer info hierover op http://www.platowood.nl/ en http://www.eurabo.be. En terwijl Pieter Jan de bekleding van de achtergevel met houten 'vuren' latjes deed, begon ik aan de luchtdichtheid, een fijne klus.

13. Luchtdichtheid

Luchtdichtheid is een belangrijk gegeven in een passief huis. Men, de sceptici in dit geval, zegt wel eens dat veel isoleren kan zorgen voor vochtproblemen. Wel, dat is niet zo als je goed ventileert met de balansventilatie en een goed luchtdicht dampscherm aanbrengt. De balansventilatie, dat is voor binnen een paar weken. Maar nu al een woordje over het hoe en wat van luchtdichtheid.

Binnen in je woning produceer je vocht door te koken, te ademen... Deze luchtvochtigheid voer je zo snel mogelijk af door goed te ventileren. Maar toch kan warme lucht van 20°C nog steeds meer vocht bevatten dan koude lucht van 1°C. Als er nu transport van lucht zou plaatsvinden van binnen naar buiten doorheen de wanden, zou een deel van het vocht in die lucht gaan condenseren in de constructie. Om dat te vermijden, plaatsen we aan de binnenkant van het isolatiepakket een dampscherm. Hoe beter alle naden en kieren van dit dampscherm afgeplakt zijn, hoe beter de luchtdichtheid. Het dampscherm zelf kan bestaan uit een materiaal dat volledig dampgesloten is, zoals een plastiekfolie, of dat toch nog een beperkt vochttransport door diffusie toelaat, in dat geval spreken we van een damprem, zoals bv. bouwpapier. 

De buitenkant van het huis is zo veel mogelijk damp-open. Zo werden als onderdak celit-platen gebruikt, die wel winddicht zijn, maar open voor vochttransport door diffusie. Waar de buitenste zijde dampopen is, volstaat aan de binnenkant  een damprem. Op de gevel hebben we echter gekozen voor een synthetische gevelpleister, die uit zichzelf erg dampdicht is, daarom voorzien we op de wanden aan de binnenkant een volledig dampdichte plastiekfolie. Het voordeel van het eerste systeem, dat geïntroduceerd werd in de wereld van het bio-ecologisch bouwen, is dat de constructie sneller uitdroogt wanneer er door fouten of tijdens de constructiefase toch vocht in de wand ingesloten geraakt.

Of je nu kiest voor een 'ademende' damprem of een dampscherm, sowieso moeten alle aansluitingen luchtdicht gebeuren. Alle kieren en spleten worden afgeplakt met  daartoe bestemde tape en kit.  Dit alles is zodanig belangrijk in een passief huis dat er zelfs een norm voor is opgenomen in het passief huis certificaat. Met de zogenaamde blower door test wordt binnenkort getest of het huis wel voldoende luchtdicht is.  

Ik zal met het aanbrengen van de plasticfolie nog wel een paar dagen zoet zijn. Ondertussen maakten we ook het geraamte van de trap van het eerste naar de tweede verdieping. Gedaan met de ladders! Nu begint het op een echt huis te lijken. En ik kan er van getuigen als ondertussen zwangere vrouw :-) : een trap heeft enkele voordelen ten opzichte van de ladder!

Volgende week komt Zora de zonwering aan de voorkant installeren (screens). En stilletjesaan begint het dan allemaal op een echt huis te gelijken!

14. 9 februari 2008 - geslaagd!

Olé, we zijn geslaagd voor de blower door test (zie hierboven onder het stukje luchtdichtheid)! Met een score van 0,4. Voor een passief huis moet je onder 0,6 blijven. Dat betekent dat per uur 0,6 keer het volume aan lucht in het huis verloren gaat door spleten en kieren. Ter vergelijking: in een traditionele woning ligt dit rond de 12 keer het volume aan lucht per uur. Dit bij een drukverschil binnen - buiten van 50 pascal, dat komt overeen met een stevige wind van 5 beaufort. Bij de blower door test wordt dit drukverschil kunstmatig opgewekt.

Klaar voor de volgende fase: de technieken (elektriciteit, water, gas en balansventilatie) en de gevelpleister.

Groetjes,
uw fysicus van dienst...  

15. Begin maart 08 - in februari gaven we geld uit... maar het resultaat mag er zijn

Elektriciteit, water en gas werden gelegd door onze bu