Wegwerpluiers recycleren, vergisten of composteren?

Een goed afvalbeheer houdt in dat je eerst aan afvalpreventie doet, daarna aan hergebruik, daarna aan recyclage, dan aan verbranding en tenslotte aan storten (de ladder van Lansink). Beter is het om dit afval gewoon te vermijden. Het afval dat bij de afvalverwerking van luiers ontstaat is niet ‘volwaardig’. Uit gerecycleerde, gecomposteerde en vergiste luiers kunnen namelijk geen nieuwe luiers gemaakt worden. Voor de aanmaak van nieuwe wegwerpluiers blijven steeds nieuwe grondstoffen nodig. Bovendien kan slechts een deel van de luier worden gerecycleerd, gecomposteerd of vergist. Daarbij ontstaan enkele bruikbare reststromen, maar tegelijkertijd ook een aanzienlijke restafvalfractie.

Recycleren

Voor de recyclage van 1 ton luiers is 5,5 ton water nodig. Minstens 25 % van het luierafval wordt alsnog verbrand. De gedeactiveerde superabsorber kan immers niet hergebruikt worden.

Een groot probleem is dat uit het verwerkte luierafval geen nieuwe luiers gemaakt kunnen worden. Dit fenomeen wordt ook wel ‘downcycling’ genoemd. Het afvalprobleem wordt niet echt opgelost. De recyclage van luierafval kan dus bezwaarlijk milieuvriendelijk genoemd worden.

Voor de aanmaak van nieuwe wegwerpluiers moeten steeds nieuwe grondstoffen (houtpulp, superabsorber en plastics) aangesproken worden.

De houtpulp die voor aanmaak van de luiers gebruikt wordt, bestaat uit virgin papiervezel en niet uit gerecycleerd papier. Dit is conform de Europese wetgeving. Om hygiënische redenen mogen wegwerpluiers geen gerecycleerd papier bevatten. Bovendien absorberen gerecycleerde papiervezels niet goed genoeg, terwijl het absorptievermogen voor luiers juist heel belangrijk is. Ook de ‘milieuvriendelijke wegwerpluiers’ die in België op de markt zijn (zie verder), bevatten geen gerecycleerde houtpulp.
De superabsorber en de plastics (die respectievelijk voor de absorptie en voor de waterdichting van de luier dienen) worden uit aardolie gemaakt. Dat is een niet-hernieuwbare grondstof, waarvan de winning en raffinage milieubelastend is.

Enkele Vlaamse gemeenten experimenteerden met de recyclage van wegwerpluiers. Een gespecialiseerde firma haalde de gebruikte wegwerpluiers op en vervoerde het afval naar de verwerkingsinstallatie Knowaste in Arnhem (Nederland). Vanuit Gent is dat een afstand van 200 kilometer. Daar werd het verwerkt tot papierpulp, plastiek en gedeactiveerde superabsorber. In 2007 is deze luierrecyclagefabriek, de enige in Europa, failliet gegaan. Het bedrijf stelde dat recyclage van luiers, o.a. wegens de stijgende energieprijzen, duurder uitvalt dan andere methodes.

Een aantal bedrijven in Vlaanderen plant de opstart van selectieve verwerkingsinstallaties van wegwerpluiers, gebaseerd op het Knowaste-principe. Volgens OVAM zou dit proces, in combinatie
met inzameling van de luiers via het containerpark, licht milieuvriendelijker zijn dan verbranding samen met het restafval (op voorwaarde dat aan een aantal criteria wordt voldaan, zoals een volledige recyclage van de kunststoffen).

Vergisten en composteren

Wegwerpluiers kunnen ook worden vergist of gecomposteerd. De luiers worden dan tegelijkertijd met het GFT-afval ingezameld. Daarna worden ze vervoerd naar een vergistings- of composteringsinstallatie.
Dergelijke installaties zijn schaars, waardoor het transport van de luiers naar de installatie voor extra broeikasgasemissies zorgt.

Slechts een relatief klein deel van de luier (ongeveer 40% van de droge stof) is door vergisting of compostering afbreekbaar. Bij het verbranden van de kunststofafvalfractie komt ook een flinke hoeveelheid CO2 vrij, hoewel natuurlijk minder dan bij het verbranden van de gehele luier.
Door de onafbreekbaarheid van de superabsorber in vergistings- en composteringsprocessen komt er bovendien een grote hoeveelheid onafbreekbaar eindafval in de compost terecht. De concentratie van deze stoffen in de compost zal klein zijn, maar de meningen zijn verdeeld over of de kwaliteit van de compost door de aanwezigheid van de superabsorber-korrels, voldoende is.

Milieuvriendelijkere wegwerpluiers

We kunnen in België twee merken wegwerpluiers vinden die beweren
dat ze milieuvriendelijker zijn dan gewone wegwerpluiers: de luiers van Moltex en van Nature Babycare. Het Nederlandse onderzoeksbureau Milieu Centraal onderzocht de milieuclaims die op deze luiers gelegd worden en kwam o.m. tot de volgende bevindingen.

Bevat composteerbare materialen

Reguliere wegwerpluiers bestaan voor een kwart uit kunststof (PE en PP), en voor iets meer dan een kwart uit SAP-korrels (van de superabsorber), beiden op basis van aardolie. In de ‘milieuvriendelijke’
wegwerpluiers is de kunststoffractie vervangen door bioplastic op basis van maïs. Dit levert inderdaad minder broeikasgasemissies op ten gevolge van het materiaalgebruik van 20 tot 50% op de plasticfractie. Aangezien de plasticfractie een kwart van de luier uitmaakt, is het milieuvoordeel op de hele luier 5 tot 12,5%.
De beide merken luiers bestaan echter nog steeds, net als reguliere luiers, voor ruim een kwart uit SAP-korrels op basis van aardolie. De luiers zijn dan ook niet volledig biologisch afbreekbaar.

Chloorvrije pulp

Hierin onderscheiden deze luiers zich niet van reguliere wegwerpluiers,
de houtpulp van reguliere luiers bestaat namelijk ook uit chloorvrij gebleekte pulp. Moltex luiers claimen bovendien dat de helft van de papierpulp niet is gebleekt. Het niet-bleken van papier (zelfs als dit chloorvrij gebeurt) is inderdaad gunstiger voor het milieu.
Veel mensen denken, onterecht, dat deze milieuvriendelijke wegwerpluiers uit gerecycleerd papier bestaan. Zoals boven uitgelegd (bij ‘recycleren’ van luiers), is dat niet het geval.