Wormen in huis (FRONTAAL-ARTIKEL september 2004)

Een paar jaar geleden verscheen een artikel in Frontaal over de wormenbak. Na wat aarzelen zette ik de stap en maakte zelf mijn wormenbak. Ondertussen composteren mijn wormen een groot deel van mijn groente- en fruitafval. Eigenlijk is het niet zo moeilijk: wees geduldig in het begin, geef je wormen gevariëerd eten én niet teveel in één keer, kijk af en toe hoe ze het maken. Voor je inspanning krijg je compost, lekvocht en wormen! Ook iets voor jou? Lees dan verder en ga aan de slag.

Composteren is een natuurlijk afbraak- en verteringsproces waarbij organisch materiaal zoals groenten en fruit omgezet wordt in compost. De bacteriën en schimmels zorgen ervoor dat het plantenweefsel afbreekt. Zo ontstaat een zacht mengsel van half verteerd materiaal. Pas na dit voorbereidend werk starten de wormen. Zij zuigen dit zachte – voor hun – voedsel op en halen eruit wat ze nodig hebben. Ze zijn steeds op zoek naar de beste brokjes. Zo verluchten en vermengen ze het materiaal.
Composteren met wormen gaat sneller en vollediger dan zonder wormen. De geproduceerde compost – de uitwerpselen van de wormen – is kruimelig en beter van kwaliteit.

 Composteren –  wat kiezen
 Wormenbak:  geen tuin
 Compostvat:   kleine tuin
 Compostbak:   tuin enkele 100de m² groot
    

Wormenbak

Voor mij was de keuze snel gemaakt. Wonend in een appartement - wel met een garage - kwam - om te composteren - enkel de wormenbak in aanmerking.  De ruimte waar de wormen in zitten moet donker zijn. Een goede wormenbak heeft dus een goed sluitend deksel om wormen binnen en vocht, regen en ongewenste diertjes buiten te houden. Belangrijk is ook een goede ventilatie en een goede afvoer en gemakkelijke opvang van het lekvocht of percolaat.

Omdat ik niet direct een verkooppunt van een wormenbak vond in Gent, koos ik ervoor om mijn wormenbak zelf te maken door verschillende plastic bakken op elkaar te plaatsen. Voor de onderste bak kies je best een doorschijnende, zo zie je hoe hoog het percolaat al staat. Ik begon met twee bakken: de onderste en één daarboven. In de bovenste maakte ik met een boor een hele reeks gaten. Daarboven legde ik een aantal lagen krantenpapier en dan mijn wormen nog in hun compost. Je hebt ongeveer een paar honderd wormen nodig, die zitten in zo’n 5 liter com post. Ik ging die halen bij een compostwormenkweker, maar het gaat even goed met wormen uit een compostvat of uit een wormenbak.

Ik gebruikte krantenpapier en dat ging goed. Officieel – brochure van de OVAM – gebruik je best (een +/- 5 cm dikke laag?) gekapt stro, fijne loofhoutsnippers of fijne, dorre en in stukken gesneden stengels van kruiden en vaste planten van een 5-tal centimeter dik, licht bevochtigd. Ik heb geen tuin en dan is daar niet zo makkelijk aan te komen.

Gaten in de wormenbak

De gaten moeten voldoende groot zijn: een diameter van meer dan een centimeter is geen probleem. Deze gaten zorgen voor een goede afvoer van het lekvocht en een vlotte circulatie van de wormen. Ik veronderstelde dat de wormen in de onderste bak er makkelijk zouden uit vallen en in de opvangbak terecht zouden komen. Ik legde dus eerst een enkele bladen krantenpapier in de bak. Wormen vallen niet zomaar uit de compost. Ze kruipen er alleen maar uit als ze daar een goede reden voor hebben!

Eten geven

Bovenop de wormen met hun compost komt het eerste eten: groente- en fruitresten. De eerste weken voeden de wormen zich daar nog niet mee. De verse groente- en fruitresten moeten eerst door de bacteriën en schimmels afgebroken worden. Dit duurt een paar weken. Zolang geef je best geen nieuw voedsel. De wormen hebben voldoende met het materiaal dat meekwam uit hun vroeger verblijf. Heb dus geduld! Ik keek regelmatig naar mijn wormen en zag langzaam de compost zich vermengen met het versere materiaal. Na een hele tijd, gaf ik wat nieuw eten. Zo raakte de eerste bak vol en zette ik er mijn tweede geperforeerde er bovenop. Enzovoort.
Ik ontdekte dat ik niet teveel in één keer mag geven en dat de wormen best een gevarieerd maal geef. Zelfs citrusvruchten kunnen gecombineerd met ander materiaal.

WEL
Groente- en fruitresten
niet bereid -  best in stukken kleiner dan
5 centimeter, maar geen moes
Thee en koffiedik met de zakjes
Geplette eierschalen
Verwelkte bloemen,
de stengels in stukjes gesneden

NIET
Vlees- en visresten
Bereide etensresten
Brood en gebak
Vettig materiaal zoals olie en saus
Mest van honden en katten
Zuivelproducten en deegwaren

Oogsten

Ondertussen leegde ik al tweemaal de onderste bak van mijn stapel. De eerste bak was wormenvrij zoals het hoort en droogde ik in de zon. Ik zeefde dit en vermengde het met de potgrond. In de tweede geoogste bak zaten nog wormen en de inhoud - compost met wormen - gaf ik weg om een compostvat weer goed op te starten. Regelmatig giet ik het percolaat uit de onderste bak in een fles, ik verdun dit 10 maal en geef dit aan mijn planten. Ze staan er uitstekend bij en groeien (te) goed. Velen kregen van mij al stekjes van mijn snel groeiende planten.

Wil je ook starten?

In de brochure van de OVAM staat nog veel meer. Zij stellen dat je kennis, discipline en doorzettingsvermogen nodig hebt. Ik weet niet of ik alle drie die eigenschappen wel heb. Bij mij leven de wormen nog steeds en ik doe niet alles volgens dit boekje (ik geef mijn wormen grote stukken, groter dan 5 centimeter).
Laat je niet afschrikken! Van je wormen krijg je zeker iets terug.

Adelheid Vanhille

Informatie

• Brochure van de OVAM: Composteren in een wormenbak bij www.ovam.be of 015 28 42 84
  Ook te krijgen bij de MilieuAdviesWinkel.
• Vlaco vzw: de Vlaamse compostorganisatie, www.vlaco.be of 015 45 13 74