Proper zonder zeep? (FRONTAAL-ARTIKEL september 2004)

We blijven in de schoonmaak met onze vraagbaak. In deze Frontaal bekijken we  de microvezeldoekjes in detail. Deze doekjes veroveren in snel tempo de markt van de schoonmaak-producten. Zijn ze werkelijk zo vernieuwend als beweerd wordt, of hebben we te maken met het zoveelste wonderdoekje?

Microvezeldoekjes reinigen snel doordat ze een enorm oppervlak hebben, vele malen groter dan de zichtbare afmetingen. Daar zijn de ontelbare driehoekvormige polyestervezeltjes verantwoordelijk voor. Een groot oppervlak betekent een hoog opzuigend vermogen. Met hun scherpe hoeken dringen microvezels diep door in het vuil, veel verder dan een ronde vezel dat kan. De polyamidekern van de microvezel is lipofiel oftewel olieminnend. Vet en olie hechten daardoor rechtstreeks aan de vezels en hoeven niet eerst met een reinigingsmiddel losgemaakt te worden. Dit is ook de reden dat microvezeldoeken slecht uit te spoelen zijn en daarom, na verzadiging met vuil, gewassen moeten worden.

Kleine poriën, sterke eigenschap

De poriën in het microvezeltextiel zijn veel kleiner. Bij het reinigen met een voldoende droge doek blijven daardoor kleine druppeltjes achter op het te rei nigen oppervlak die snel verdampen. Hierdoor blijft een schoner oppervlak achter en wordt streepvorming voorkomen.
De vezels zitten dicht opeengepakt. De tussenliggende kieren trekken door de capillaire werking het water met de daarin aanwezige vuildeeltjes omhoog. Capillaire werking noemen we het verschijnsel dat vloeistof wanneer het zich in een nauwe ruimte bevindt, tegen de wanden omhoog kruipt. Dat is mooi te zien bij een glas limonade met een rietje. In het rietje staat de vloeistof hoger dan in de rest van het glas. Gewone doeken hebben ook een zuigende werking, maar die is veel minder omdat de poriën groot zijn.

Droog heeft de vezel weer andere voordelen. Dan laadt de doek statische elektriciteit op door de wrijvende beweging over een oppervlak. De positief geladen doek trekt stofdeeltjes naar zich toe.

Microvezels in detail

De microvezels waaruit deze doekjes gemaakt worden zijn ongelooflijk licht: minder dan 1 gram per 10 kilometer lengte. De meeste microvezels hebben een diameter kleiner dan 0,012 mm, ongeveer tien keer dunner dan een menselijk haar. Deze synthetische vezels bestaan uit polymeren, lange ketens aaneengeschakelde moleculen, vergelijkbaar met een kralenketting. De draad waaruit de microvezels ontstaan, bestaat voor 70% uit polyester. De rest is polyamide, beter bekend als nylon.

Op het moment dat van de kunstvezel een doek is gemaakt, is er nog geen sprake van een wonderdoekje. Microvezels ontstaan pas door de verbinding tussen polyamide en polyester te verbreken. De twee polymeren worden van elkaar gescheiden en dit splitsen kan op verschillende manieren: mechanisch door de vezel of de doek te strekken of deze met een krachtige waterstraal te bewerken, of chemisch door één van de polymeren op te lossen, of door de vezel in een chemisch bad te laten zwellen waardoor deze openbarst.

De van oorsprong ronde vezel valt uiteen in een stervormige kern van polyamide, omgeven door wigvormige polyestervezels. Een dwarsdoorsnede van de vezel is te vergelijken met een ster, geknipt uit een cirkel van papier (zie figuur). De driehoekige papiersnippers die overblijven, stellen de polyestervezel voor. Het polyesterdeel vormt de echte microvezel, maar de stervormige polyamidekern heeft wel degelijk een functie. Olie en vet hechten gemakkelijk aan polyamide. Bij een gewone doek is zeep nodig om datzelfde effect te bereiken.

FRONTAAL is het tijdschrift voor leden van het Gents MilieuFront vzw, initiatiefnemer van de MilieuAdviesWinkel.