Balansventilatie

Balansventilatie is niet zomaar een mechanische ventilatie. Via de klassieke ventilatie- en verwarmingssystemen dreigt echter vaak veel energie verloren te gaan. Dit kan je vermijden dankzij een balansventilatiesysteem met warmterecuperatie (systeem D).
Bij de balansventilatie wordt de lucht aan- en afgevoerd door elektrische ventilatoren. De koude aangevoerde lucht wordt opgewarmd door de warme afgevoerde lucht. Het is een systeem dat in de Scandinavische landen standaard is aan het worden, maar waar België weinig ervaring mee heeft.
Dit systeem betekent dat je open systemen voor verluchting en verwarming moet vermijden worden in het ontwerp. Open systemen zorgen ervoor dat er een rechtstreeks contact is tussen de buiten- en binnenruimte (zoals zelfregulerende roosters, kieren en spleten, stookketels die lucht aantrekken uit de ruimte waarin ze opgesteld staan).

Voor het beperken van het energieverlies kan je niet alleen de warmte recupereren. Ook de keuzen van de luchtkanalen (zie kwaliteitseisen en tips) en vraaggestuurd ventileren dragen daartoe bij.

Belangrijke voorwaarden om balansventilatie succesvol  te maken

• een zeer goede luchtdichtheid van het gebouw (wat in België vaak te wensen overlaat)
• de keuze voor een toestel met hoog rendement
  
• de keuze voor ventilatoren met een zeer laag elektriciteitsverbruik
• de keuze voor een toestel met zomer by-pass
• een deskundige planning, uitvoering en inregeling van de installatie
• het uitvoeren van een regelmatig onderhoud

Indien je voor deze techniek kiest, kies dan ook voor een goede installateur die voldoende kennis en ervaring heeft van het systeem.

Ventilatieplan

Balansventilatie houdt in dat er een goed doordacht ventilatieplan wordt opgesteld. In dit plan bepaal je:

• welke ruimten worden geventileerd (in principe alle ruimten!)
• waar er koele lucht kan onttrokken worden voor koeling in de zomer en waar warmte voor voorverwarming ventilatielucht in de winter
• op welke wijze elke ruimte wordt geventileerd 
• hoe de ventilatiekanalen verlopen (zo min mogelijk bochten en beperkte afstanden binnenshuis)
• waar eventuele ventilatoren worden aangebracht
• welke diameter de verluchtingskanalen hebben

Warmterecuperatie

Warmteterugwinning gebeurt met lucht/lucht warmtewisselaars en door een goede dimensionering van het ventilatiedebiet. Hierdoor kan je het warmteverlies enorm beperken.
De meest performante warmtewisselaars hebben een temperatuurrendement van 90 %. Dit betekent dat verse buitenlucht van 0 °C wordt voorverwarmd tot 18 °C indien de afgevoerde lucht een temperatuur heeft van 20 °C.

Vraaggestuurde ventilatie

Vraaggestuurde ventilatie is vooral van belang voor ruimten waarvan de bezettingsgraad kan variëren. Het is daarom van minder belang voor gewone woningbouw. Toch even een paar principes en begrippen.

Bij de meeste gebouwen die beschikken over mechanische ventilatie is het ventilatiedebiet constant. Dit debiet is meestal berekend voor een maximale bezetting. Men noemt deze systemen CAV (Constant-Air-Volume). Een groot deel van de tijd zal dat constante debiet hoger zijn dan de werkelijke behoefte aan ventilatie.
Door het aanbod aan te passen aan de variabele vraag kan er aanzienlijk gespaard worden op energiegebruik. Zo'n VAV (Variable-Air-Volume) systeem heeft tot twee maal minder energie nodig dan een CAV systeem voor hetzelfde comfort. De debietregeling speelt daarin een cruxiale rol.

Dit stuk is tot stand gekomen ondermeer op basis van 'De fundamentalistische aanpak van de energiezuinige woning' door Willy Lievens van Zonne-Arc in Ecolife Magazine, winter 2001 en De Praktische Energiegids van Greenpeace.