Superisolerende dunne folie?(FRONTAAL-ARTIKEL december 2004)

Zoals je hoogstwaarschijnlijk wel weet kan je met al je vragen omtrent bouwen & verbouwen terecht bij de MilieuAdviesWinkel… …En omdat ook wij niet beschikken over een encyclopedische kennis, valt het heel af en toe voor dat uit de stapel vragen er ééntje een diepgaander onderzoek vergt…

Dat bleek deze keer nodig voor de vraag van een mevrouw die een offerte voor een dakrenovatie had ontvangen en die zich enerzijds vragen stelde of de (hoge) kostprijs wel terecht was, en anderzijds of de eigenschappen van het materiaal wel juist waren.

Want volgens haar beschrijving zou een onderdak (= water- en winddichting net onder de pannen) geplaatst worden dat bestaat uit een samengestelde superisolerende folie van 21 mm dikte, die - volgens de fabrikant - verdere bijkomende (traditionele) isolatie overbodig maakt.

Wat is hier gaande ?

Zou er plots een hightech isolatiemateriaal van één of andere ruimtesonde op mevrouw haar dak terechtkomen ? Of werden de gangbare natuurwetten omgebogen om een super lage energierekening te bezorgen door een laagje van 21 mm onder de dakbedekking te plaatsen ? Want uit de toegestuurde e-mail bleek dat zelfs die mevrouw de mening was toegedaan dat dakisolatie toch voor minimum 15 cm uit één of ander wol- of vlokkenmateriaal moet bestaan…of was dit reeds voorbijgestreefd ?

Folie in isolatiecijfers

Na onderzoek op de website van de fabrikant (www.aluthermo.be) bleek dat het materiaal samengesteld is uit aluminiumfolie (die de functie van luchtdicht dampscherm én warmtereflectiescherm waarneemt) in combinatie met lagen polyethyleenfolie met ingesloten lucht (die de functie van traditioneel thermisch én akoestisch isolatiemateriaal draagt). In geuren en kleuren goochelde men met mogelijke toepassingen, zonder echter ook maar één vergelijkbaar cijfer (lamda-, k-, K-, of R-waarde) te vernoemen.

Op zich staan we hier bij de MilieuAdviesWinkel heel open voor “nieuwe” materialen of alternatieve toepassingen, maar zo’n superisolerende flinterdunne folie zonder wetenschappelijk bewijsmateriaal wekt op zijn minst enige achterdocht.

Toeval of niet, gelijktijdig met deze zoektocht liep een onderzoek naar een efficiënte na-isolatiemethode voor (inbouw) rolluikkasten naar aanleiding van de uitgevoerde huis-aan-huis energieaudits voor onder andere de stad Gent. Het grote probleem voor efficiënt na-isoleren van inbouwrolluiken is meestal plaatsgebrek tussen de rol van het rolluik en het afwerkingpaneel van de rolluikkast, of tocht langs kieren en spleten aan de aansluitingen of via de rolluikgeleiders (of in de meeste gevallen beide). En als de op de website vermelde eigenschappen van die folie waarheid bleken, dan zou dit een gedroomde oplossing hiervoor betekenen…

Productinfo en ervaringen van andere gebruikers blijven in zo’n gevallen onmisbaar en worden daarom meestal getoetst op het forum van de Bond Beter Leefmilieu, waar onder andere het uitgebreid archief een schat aan informatie bevat op www.bondbeterleefmilieu.be/agora/.

Langs deze weg belandde m’n internet zoekmachine op de website van fabrikant Actis (www.actis-isolatie.be), die op het eerste zicht een gelijklopend product aanbiedt als de vorige, maar waar wél cijfergegevens beschikbaar gesteld worden. Die waren dan ook niet min.

Geruggensteund door verschillende Franse keuringsorganismen halen sommige producten een R-waarde van 6 m²K/W, en dat met een dikte van 25 mm (2,5 cm !). Als je weet dat onze wetgever momenteel een R-waarde van minimum 2,5 m²K/W vooropstelt (wat concreet neerkomt op ongeveer 10 à 12 cm wolisolatie), dan kan je met 2,5 cm isolatiefolie een vergelijkbaar wolpakket van 20 à 25 cm gaan vervangen! Of beter nog twee isolatiefolies met een totaaldikte van 4 à 5 cm vervangen het totale isolatiepakket (30 à 40 cm minerale of natuurlijke wol) voor een Passief huis !

Ei van Columbus?

Ofwel is dit het ei van Columbus, ofwel klopt hier iets niet…zeker als je in acht neemt dat men ‘variabele k-waardes’ en ‘een verschil in isolerend vermogen van het materiaal tijdens zomer en winter’ aanhaalt. Wanneer je het isolatiemateriaal bekijkt, dan valt ongetwijfeld de glimmende aluminiumfolie het eerst op. Dit materiaal wordt aangewend om zijn reflecterend vermogen (spiegeleffect), wat dus betekent dat het materiaal het licht weerkaatst.

Als je weet dat er naast zichtbaar licht ook een heel spectrum van ‘onzichtbaar licht’ (straling) bestaat (infrarood in de lagere frequenties en ultraviolet in de hoge frequenties), en als je ook weet dat de laag-frequentie-straling door ons als warmte ervaren wordt, dan lijkt het logisch dat die warmtestraling door de aluminiumfolie gereflecteerd wordt. Vandaar het hoog isolerend (reflecterend) vermogen van de materialen, op gebied van stralingswarmte wel te verstaan.

Soorten warmtetransport

Om dit te situeren is het aangewezen om de drie manieren van warmtetransport te overlopen. Eén manier is geleiding, die ervoor zorgt dat warmte door heen een materiaal verplaatst wordt. Een metalen staaf in een vlam houden zal ervoor zorgen dat ook het andere uiteinde warm wordt. Een tweede manier is convectie: je warmt lucht op waardoor die lichter wordt en gaat stijgen, waardoor koude lucht daarvan de plaats inneemt, die op zijn beurt terug zal opwarmen en stijgen, waardoor koude lucht in de plaats komt, en zo verder.

Voor beide transportmethodes is dus een medium vereist (materiaal en lucht). Stralingswarmte daarentegen heeft geen drager nodig, want ze bereikt ons  door een absoluut vacuüm onder de vorm van zonnestralen. Vandaar dat je rustig in een besneeuwd alpenlandschap in je zwembroek kunt zonnen bij temperaturen van –10°, zolang het perfect windstil is.

Dit brengt ons bij de kern van de zaak: stralingswarmte kunnen we ook nabootsen door massa te gaan opwarmen, waardoor dit materiaal zijn opgeslagen warmte onder de vorm van straling terug zal afgeven. Enkele bekende voorbeelden hiervan zijn: vloer- of wand verwarming, trombewanden, tegel- of speksteenkachels, infraroodlampen, laag-temperatuur-systemen,…Maar ook hiermee komen we amper in de buurt van de natuur omdat hierbij nooit pure stralingswarmte geproduceerd wordt, en er telkens toch een zeker percentage conductie- en/of convectiewarmte optreedt. Vandaar de ‘variabele k-waarde’ van die isolatiefolies, die telkens een hoger rendement opleveren bij zonnestralen dan bij opgewekte stralingswarmte.

Conclusie: nog even wachten

De superdunne isolatiefolie (tot ongeveer 25 mm) speelt voor het grootste deel in op de reflectie van stralingswarmte en is dan ook effectiever toe te passen als zonnewering dan als thermische isolatie. Omdat bij de kunstmatige opwekking van stralingswarmte telkens een percentage convectie- en /of conductiewarmte optreedt, biedt de isolatiefolie met stilstaande luchtlaag van maximaal 25 mm geen afdoende bescherming, en blijven dus bijkomende traditionele isolatiematerialen noodzakelijk (eventueel aangevuld met een reflecte rende laag). Een goed voorbeeld van dit principe kan je vinden bij www.tonzon.nl die enkel het materiaal (aluminiumlaag op PE-folie) leveren, waardoor er bij de plaatsing een (stilstaande) luchtlaag (als convectie-isolatie) – al dan niet in verschillende lagen opgebouwd - ingesloten wordt.

Voor diegenen die toch hadden gehoopt hun traditionele constructie om te bouwen tot een passieve woning, zonder al te veel ruimteverlies: alles wijst erop dat dergelijke superdunne hoogisolerende materialen niet meer zover af zijn. Plaatmateriaal met insluiting van een vacuüm in plaats van stilstaande lucht biedt een tienvoudige verbetering ten opzichte van klassieke isolatiematerialen. Voor kleinschalige toepassingen zijn nu al platen beschikbaar met een lambda-waarde van 0,004…(vergelijk met resolschuim: 0,022 / wolisolaties 0,032- 0,044 ) info:www.va-q-tec.com

Afkortingen in het lang

R = warmteweerstand (wettelijk minimum 2,5 om in aanmerking te kunnen komen voor premie voor dakisolatie)
Lambda = materiaaleigenschap; hoe lager, hoe beter isolerend
k-waarde = 1 gedeeld door lamda; of net het omgekeerde van lambda; dus hoe hoger hoe beter isolerend
W = Watt
kW = kilowatt = 1000 watt
kWh = kilowatt uur

FRONTAAL is het tijdschrift voor leden van het Gents MilieuFront vzw, initiatiefnemer van de MilieuAdviesWinkel.

Aanvulling:

Intussen heeft het WTCB zich over dit materiaal gebogen. Hun resultaten kan je lezen op www.wtcb.be.